Zaskakujące odkrycie sugeruje, że jeszcze 3000 lat temu ludzie w Europie mieli ciemną karnację skóry

Gdybyś spotkał swoich europejskich przodków sprzed kilku tysięcy lat, pewnie byś ich nie rozpoznał. Najnowsze badania genetyczne całkowicie zmieniają nasz obraz starożytnych mieszkańców kontynentu. Okazuje się, że jeszcze 3000 lat temu większość z nich miała ciemną skórę, a jasny kolor pojawił się znacznie później, niż dotychczas sądzono.

Zespół naukowców z Uniwersytetu w Ferrarze we Włoszech, pod kierunkiem genetyka Guido Barbujaniego, przeanalizował DNA z 348 szkieletów znalezionych w różnych miejscach Eurazji. Szczątki pochodziły od ludzi, którzy żyli między 45 000 a 1700 lat temu. Wyniki są jednoznaczne – przez większość tego okresu aż 63% dawnych Europejczyków miało ciemną skórę, podczas gdy zaledwie 8% miało jasną. Reszta mieściła się gdzieś pomiędzy.

To odkrycie kompletnie obraca do góry nogami przyjęte wcześniej teorie. Przez dziesięciolecia uważano, że kiedy ludzie wyszli z Afryki i dotarli do Europy, ich skóra szybko się rozjaśniła w ramach adaptacji do słabszego nasłonecznienia. Nic bardziej mylnego. Dane genetyczne pokazują, że proces ten był znacznie wolniejszy i bardziej skomplikowany. W epoce paleolitu, czyli między 45 000 a 13 000 lat temu, praktycznie wszyscy europejscy łowcy-zbieracze mieli ciemną skórę. Dopiero pod koniec mezolitu, około 14 000 lat temu, w północnej Europie – głównie w Szwecji – pojawiły się pierwsze przypadki jasnej skóry i niebieskich oczu.

Szczególnie ciekawy jest przypadek szwedzkiego łowcy-zbieracza sprzed 12 000 lat, który miał ciemną skórę i niebieskie oczy. To dowód na to, że kolor skóry i oczu nie zmieniał się jednocześnie, tylko niezależnie od siebie. Nawet słynny Ötzi, człowiek znaleziony w lodowcu alpejskim, który żył około 5300 lat temu, miał ciemniejszą skórę niż współcześni mieszkańcy południa Europy.

W epoce brązu, czyli między 4000 a 3000 lat temu, zaczęła wreszcie rosnąć liczba osób o jasnej skórze, ale i wtedy stanowili oni tylko połowę populacji. Dopiero w epoce żelaza, między 3000 a 1700 lat temu, jasny kolor skóry stał się równie powszechny jak ciemny, szczególnie w północnej i środkowej Europie. Co ciekawe, nawet wtedy w regionach takich jak Włochy, Hiszpania czy Rosja ciemna pigmentacja była nadal bardzo częsta.

Przełomowym momentem okazało się przybycie rolników z Anatolii około 10 000 lat temu. To właśnie oni przywieźli ze sobą geny odpowiedzialne za jaśniejszą skórę. Naukowcy zidentyfikowali konkretne warianty genów TYR i SLC24A5, które są silnie związane z jasną skórą. Te warianty były nieobecne u wczesnych europejskich mieszkańców, ale stopniowo się rozprzestrzeniały wraz z migracjami i mieszaniem się populacji.

Dlaczego w ogóle jasna skóra zyskała przewagę? Tradycyjne wytłumaczenie wskazywało na potrzebę produkcji witaminy D w warunkach słabszego nasłonecznienia. Ale naukowcy z Ferrary uważają, że zmiana diety odegrała równie ważną rolę. Kiedy ludzie przeszli z polowań na rolnictwo, zaczęli jeść mniej dziczyzny bogatej w witaminę D, a więcej roślin jej pozbawionych. W takiej sytuacji jasna skóra, która lepiej wchłania promieniowanie UV potrzebne do syntezy tej witaminy, dawała przewagę ewolucyjną.

To badanie ma ogromne znaczenie nie tylko dla nauki, ale też dla naszego rozumienia własnej historii. Wyobraźmy sobie, ile rekonstrukcji historycznych, obrazów i filmów pokazuje starożytnych Europejczyków jako ludzi o jasnej skórze. Teraz wiemy, że to projekcja współczesnego wyglądu na odległą przeszłość. Odkrycie pokazuje też, jak szybko ewolucja może działać pod wpływem czynników środowiskowych i kulturowych. W ciągu zaledwie kilku tysięcy lat – mrugniecie oka w skali ewolucyjnej – wygląd całych populacji może się drastycznie zmienić.

Warto dodać, że naukowcy użyli zaawansowanej metody probabilistycznej, która pozwala wnioskować o kolorze skóry nawet z bardzo zdegradowanego DNA. Testowali swoje podejście na dwóch dobrze zachowanych genomach – 45 000-letniego mężczyzny z Syberii oraz 9000-letniego osobnika ze Szwecji – i potwierdzili, że metoda działa bardzo dokładnie.

To wszystko pokazuje, że historia ludzkiego wyglądu jest znacznie bardziej skomplikowana niż prosty schemat "z Afryki do Europy równa się jasna skóra". Była to długa, stopniowa zmiana, pełna regionalnych różnic, niespodziewanych zwrotów i złożonych interakcji między genami, środowiskiem i kulturą.

Źródła: 

https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2502158122

https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.01.29.635495v2

https://archaeologymag.com/2025/03/most-ancient-europeans-had-dark-skin/

https://www.zmescience.com/science/news-science/dna-ancient-europe-dark-skin/

https://phys.org/news/2025-02-evolving-pigment-palette-european-skin.html

https://www.ancientpages.com/2025/02/24/ancient-dna-reveals-how-european-skin-eye-and-hair-color-evolved-over-the-past-45000-years/

https://greekreporter.com/2025/08/04/early-europeans-dark-skin-dna-study/

https://indiandefencereview.com/dna-evidence-europeans-dark-skinned-until-3000-years-ago/

https://www.anthropology.net/p/the-evolution-of-european-pigmentation

https://www.nature.com/articles/nature14507