Naukowcy odkryli, że trzmiele potrafią rozumieć alfabet Morse'a! Ich maleńkie mózgi kryją w sobie zaskakujące zdolności

Trzmiel z mózgiem wielkości ziarenka sezamu, który rozumie abstrakcyjne sekwencje sygnałów przypominające najprostszą formę kodu Morse'a? Naukowcy z Queen Mary University of London właśnie tego dokonali w przełomowym eksperymencie, który zmusza nas do przemyślenia granic inteligencji tych małych stworzeń.

W najnowszym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Biology Letters, zespół pod kierownictwem doktoranta Alexa Davidsona i dr Elisabetty Versace wykazał, że trzmiele gatunku Bombus terrestris potrafią rozróżniać i reagować na różne czasy trwania sygnałów świetlnych, podobnie jak ludzie rozróżniają kropki i kreski w kodzie Morse'a. Odkrycie to stanowi pierwszy dowód na istnienie u owadów zdolności do podejmowania decyzji w oparciu o różne długości trwania sygnałów wizualnych.

Naukowcy stworzyli specjalny labirynt, w którym trzmiele były trenowane do znajdowania nagrody w postaci cukru przy jednym z dwóch migających kół – emitującym albo krótki błysk (odpowiednik "kropki" w kodzie Morse'a symbolizującej literę "E"), albo długi błysk ("kreski" oznaczającej literę "T"). Gdy krótki błysk był powiązany z cukrem, długi błysk prowadził do substancji gorzkiej, której trzmiele unikają.

Aby upewnić się, że owady kierują się wyłącznie czasem trwania sygnałów, a nie ich położeniem, badacze zmieniali pozycje migających kół w każdej sekcji labiryntu. Gdy trzmiele konsekwentnie kierowały się ku światłu związanemu z cukrem, zespół usunął cukier, by sprawdzić, czy owady nadal będą wybierać na podstawie czasu trwania błysku, a nie zapachu czy innych wskazówek.

Wyniki były jednoznaczne - większość trzmieli kierowała się bezpośrednio do światła o czasie trwania wcześniej powiązanym z cukrem, niezależnie od jego położenia. Potwierdziło to, że trzmiele nauczyły się rozróżniać między krótkimi i długimi błyskami światła.

"Chcieliśmy sprawdzić, czy trzmiele mogą nauczyć się rozróżniać między tymi różnymi czasami trwania, i było to niesamowicie ekscytujące, gdy zobaczyliśmy, że im się to udało" – powiedział Alex Davidson. "Biorąc pod uwagę, że trzmiele nie spotykają migających bodźców w swoim naturalnym środowisku, to niezwykłe, że mogły odnieść sukces w tym zadaniu."

Odkrycie to jest szczególnie fascynujące, ponieważ dotychczas zdolność rozróżniania między "kropką" a "kreską" obserwowano wyłącznie u ludzi i innych kręgowców, takich jak makaki czy gołębie. Fakt, że trzmiele z mózgami mniejszymi niż milimetr sześcienny potrafią to robić, zmusza naukowców do przemyślenia tradycyjnych poglądów na temat możliwości poznawczych owadów.

Co ciekawe, naukowcy wciąż nie wiedzą dokładnie, jak trzmiele mierzą krótkie okresy czasu. Znane systemy biologiczne, które regulują cykle dobowe (rytmy okołodobowe) lub wzorce sezonowe, działają zbyt wolno, by wyjaśnić tę precyzyjną zdolność rozróżniania błysków różniących się o ułamki sekundy.

Niektóre teorie sugerują, że zwierzęta mogą mieć jeden lub więcej wewnętrznych zegarów działających w różnych skalach czasowych. Teraz, gdy ta zdolność została zademonstrowana u owadów, badacze mogą testować, jak takie mechanizmy pomiaru czasu funkcjonują w miniaturowych mózgach, mniejszych niż milimetr sześcienny.

Dr Versace wyjaśnia: "Wiele złożonych zachowań zwierząt, takich jak nawigacja i komunikacja, zależy od zdolności przetwarzania czasu. Ważne będzie zastosowanie szerokiego podejścia porównawczego do różnych gatunków, w tym owadów, aby rzucić światło na ewolucję tych zdolności."

To odkrycie wpisuje się w serię innych zaskakujących osiągnięć trzmieli wykazanych przez naukowców w ostatnich latach. W 2017 roku badacze z tej samej uczelni pokazali, że trzmiele potrafią grać w prostą wersję piłki nożnej, tocząc małą piłkę do celu, aby otrzymać nagrodę. Z kolei w 2022 roku udokumentowano pierwszy przypadek zabawy u owadów, gdy zaobserwowano, jak trzmiele dobrowolnie i bez żadnej nagrody toczą drewniane kulki - najwyraźniej tylko dla przyjemności.

Te odkrycia malują zupełnie nowy obraz trzmieli i prawdopodobnie innych owadów społecznych. Ich mózgi, pomimo mikroskopijnych rozmiarów, są zdolne nie tylko do złożonego uczenia się, ale także do spontanicznej aktywności, która tradycyjnie była uważana za wyznacznik zaawansowanej inteligencji i emocjonalności u wyższych zwierząt.

Odkrycie zdolności przetwarzania czasu u owadów ma również konsekwencje dla rozwoju sztucznej inteligencji. 

"Przetwarzanie czasu trwania u owadów jest dowodem na złożone rozwiązywanie zadań przy użyciu minimalnego substratu neuronowego. Ma to implikacje dla złożonych cech poznawczych w sztucznych sieciach neuronowych, które powinny dążyć do jak największej efektywności, aby były skalowalne, czerpiąc inspirację z inteligencji biologicznej" - dodaje dr Versace.

Badania te zacierają granicę między "prymitywnymi" owadami a "wysoko rozwiniętymi" ssakami i zmuszają nas do rewizji samej natury inteligencji. Jeśli istota z mózgiem złożonym z mniej niż miliona neuronów jest zdolna do tak złożonej aktywności poznawczej, to może inteligencja nie jest kwestią wielkości, ale optymalnej organizacji, a natura znalazła dla niej wiele różnych rozwiązań, z których jedno brzęczy tuż pod naszym nosem w ciałach niepozornych trzmieli.

Źródła: 

https://www.sciencedaily.com/releases/2025/11/251112011803.htm

https://phys.org/news/2025-11-bees-simple-morse-code.html

https://www.sciencealert.com/scientists-have-trained-bumblebees-to-understand-a-form-of-morse-code

https://www.iflscience.com/first-of-its-kind-evidence-shows-bees-can-learn-morse-code-well-kinda-81527

https://scienceblog.com/bees-crack-morse-code-and-it-changes-how-we-see-minds-today/