Meteoryt księżycowy NWA 16286 uzupełnia lukę w historii wulkanicznej Księżyca

W 2023 roku w Afryce odkryto niezwykły meteoryt księżycowy, który rzuca nowe światło na geologiczną przeszłość naszego satelity. Northwest Africa 16286 (NWA 16286) to 311-gramowy okaz, który wypełnia prawie miliardową lukę w naszej wiedzy o wulkanicznej historii Księżyca. Jego analiza potwierdza, że aktywność wulkaniczna na Księżycu trwała znacznie dłużej niż pierwotnie sądzono.

Wyniki badań meteorytu zostały zaprezentowane podczas międzynarodowej konferencji Goldschmidt w Pradze przez naukowców z Uniwersytetu w Manchesterze. Zgodnie z ich ustaleniami, NWA 16286 powstał około 2,35 miliarda lat temu, co czyni go najmłodszym bazaltowym meteorytem księżycowym, jaki kiedykolwiek odnaleziono na Ziemi. Jego wiek jest szczególnie znaczący, ponieważ wypełnia lukę pomiędzy starszymi skałami zebranymi podczas misji Apollo, Luna i Chang'e 6, a młodszymi próbkami przywiezionymi przez chińską misję Chang'e 5.

"Próbki skał księżycowych z misji powrotnych dostarczają fantastycznych informacji, ale są ograniczone do bezpośrednich okolic miejsc lądowania tych misji" - wyjaśnił dr Joshua Snape, który przedstawił wyniki badań. "W przeciwieństwie do nich, meteoryty księżycowe mogą być wyrzucane przez kratery uderzeniowe z dowolnego miejsca na powierzchni Księżyca".

Meteoryt NWA 16286 został sklasyfikowany jako bazalt oliwinowo-porfirowy – rodzaj księżycowej skały wulkanicznej zawierającej stosunkowo duże kryształy minerału oliwinu. Charakteryzuje się umiarkowaną zawartością tytanu i wysokim poziomem potasu. Analiza składu izotopowego ołowiu, stanowiącego geochemiczny "odcisk palca" zachowany od momentu powstania skały, wskazuje na jego pochodzenie ze źródła we wnętrzu Księżyca o niezwykle wysokim stosunku uranu do ołowiu.

Te chemiczne wskazówki mogą pomóc zidentyfikować mechanizmy, które umożliwiły okresy długotrwałego generowania ciepła wewnętrznego na Księżycu. Naukowcy sugerują, że długoterminowa aktywność wulkaniczna była napędzana przez rozpad pierwiastków radioaktywnych, które uwalniały ciepło przez długi czas.

Unikalny skład NWA 16286, obejmujący stopione, szkliste inkluzje i żyły, sugeruje, że meteoryt został prawdopodobnie uderzony przez asteroidę lub inny meteoryt na powierzchni Księżyca, zanim został wyrzucony w przestrzeń kosmiczną i ostatecznie spadł na Ziemię. Jest to tylko jeden z 31 oficjalnie zidentyfikowanych księżycowych bazaltów na naszej planecie.

"Skały księżycowe są rzadkie, więc zawsze ekscytujące jest znalezienie czegoś, co wyróżnia się i wygląda inaczej niż wszystko inne" - podsumował dr Snape. "Ten konkretny okaz dostarcza nowych informacji o tym, kiedy i w jaki sposób zachodziła aktywność wulkaniczna na Księżycu. Wciąż jest wiele do poznania na temat geologicznej przeszłości Księżyca, a dzięki dalszym analizom mającym na celu ustalenie dokładnego pochodzenia tej skały na powierzchni, pomoże ona wskazać cele przyszłych misji powrotu próbek".

Pełne wyniki badań meteorytu NWA 16286 zostaną opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym jeszcze w tym roku.

Źródła: 

https://www.sci.news/space/nwa-16286-lunar-meteorite-14056.html

https://phys.org/news/2025-07-youngest-basaltic-lunar-meteorite-billion.html